«Τὸ μέγιστο μάθημα»

Ὄντας ἱκανός, νὰ χρησιμοποιῇς τὴν ἱκανότητα γιὰ ν’ ἀποζητᾷς ἄλλες ἱκανότητες ποὺ δέν ἔχεις. Νὰ χρησιμοποιῇς τὴν πλησμονὴ γιὰ νὰ ἐξετάζῃς τὴν ἔλλειψη.

Κουμφούκιος

Confucius, Analects, with selections from traditional commentaries,

translated by Edward Slingerland, Hackett Publishing Company,

Indianapolis-Cambridge, 2003, σελ. 80, 8.5.

Δέν ὑπάρχει πρᾶγμα ζωντανὸ ποὺ δέν ἐπεκτείνεται -δέ «θέλει», μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου, νὰ καταλάβῃ χῶρο περσότερο ἀπὸ πρίν. Ἡ κυτταρικὴ διαίρεση ἀποτελεῖ συντριπτικὸ παράδειγμα γιὰ τούτη τὴν πυρηνική λειτουργία τῆς ζωῆς: Νὰ προχωράῃ, ν’ ἀναπτύσσεται, νὰ ἐξελίσσεται, νὰ κυριεύῃ τὸ μή ἔμβιο, ὥς τότε, μέρος τοῦ Κόσμου· μὲ μιὰν ἰδιότητα πού, ἂν ἤτανε κάτι τὸ στενὰ ἀνθρώπινο, θὰ τηνε λέγαμε: εὐφυΐα, ἤ — ἀκόμα βαθύτερα – ποικιλότροπη μήτιδα καὶ φρόνηση ὑπαρκτική!

Ὅμως, οἱ φυσικοὶ νόμοι εἶν’ ἀδήριτοι: οὐδὲν ἐξ οὐδενός, ὅπως διατυπώνει ὁ Παρμενίδης πρῶτος -μ’ ἄλλα λόγια, τὸ πρῶτο ἀξίωμα τῆς Θερμοδυναμικῆς: Γιὰ νὰ γίνῃ καύση, χρειάζεται καύσιμο –ἡ ποσότητα τῆς ἐνέργειας διατηρείται σ’ ἕνα κλειστὸ σύστημα. Καὶ τὰ κύτταρα εἶναι μικρά ἐργοστάσια καύσεων καὶ χημικῶν διεργασιῶν!: Τ’ ὀξυγόνο «ἐκπυρσοκροτεῖ» τὸ φαινόμενο τῆς συνεχοῦς μεταλλαγῆς, ὡς ἂν ὑπῆρχε στόχος, τέλος

Τ’ ἀποθέματα τῆς καύσης εἶναι πάντα περιωρισμένα γιὰ ἔνα κύτταρο, γιὰ ἕναν ὁλάκερο ὀργανισμό: εἴτε πρωτόζῳο, εἴτε μεγάλο θηλαστικό… Ἡ ζωὴ παλεύει ἀενάως μὲ τὴν ἔλλειψη. Μές σ’ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα, φανερώθηκε κάποτε ὁ homo sapiens, ἔστησε κοινωνίες, ἔφτειαξε Πολιτισμὸ κ’ ἐννόησε, πρακτικώτατα κ’ ἐπωφελέστατα γιὰ κεῖνον, τὴν ἑξῆς «ἀντινομία» (γιατί, ἀρχικά, μοιάζει ν’ ἀντιφάσκῃ πρὸς τὸ παρμενίδειο ἀξίωμα): Τὸ ὄλον ἔχει ποιότητες ποὺ δέν ἐξαντλοῦνται ἀπὸ ἐκεῖνες τῶν μερῶν..- ὅσο «συνετά» κι ἂν ἀνατμήσουμε τὴν ὑπερτέρα δομή… Ἐννόησε, δηλαδή, συνειδητὰ ὁ ἄνθρωπος ἕνα κατ’ ἐξοχήν γνώρισμα τοῦ ἰδίου, ἐφόσον κι αὐτός,  ζ ω ή!  Εἶδε πὼς ὅ,τι κάνουνε δυὸ πρόσωπα (λ.χ. μ’ ἕρωτα γεννιέται ἕνα παιδί), ὄσα παράγει μιὰ κοινωνία (λ.χ. ἡ ἐτήσια σοδειά), ἐκεῖνα ποὺ καταφέρνουν δυὸ συνομιλητές (λ.χ. ἡ ὄλη πλατωνικὴ διαλεκτική), δέν ἀναλύονται πλήρως κ’ ἐξαντλητικῶς στὰ συνιστῶντα πρῶτα.

Οἱ αἰῶνες προχώρησαν κι αὐτὸ τὸ μάθημα, στὶς προηγμένες κοινωνίες καλλιεργήθηκε: Ἔγινε παιδεία μὲ μία περαιτέρω κατανόηση: Ἀφοῦ δυό πρόσωπα, σὲ μιά στιγμή, δημιουργοῦν περσότερα ἀπ’ τὸν καθένα ξέχωρα, ὑπὸ προϋποθέσεις, κ α ί  σὲ διαφορετικὲς στιγμές, ἀποδεικνύονται ἀποτελεσματικώτεροι καὶ παραγωγικώτεροι ἀπ’ ότι χώρια… Ἡ ἐξέταση τῶν προϋποθέσεων ἀποτελεῖ τὸ κύριο μέλημα τῆς Παιδαγωγικῆς· αὐτὴ ἑδράζεται, πρωτογενῶς, σὲ μιὰν ἔμπεδη αἴσθηση ἔλλειψης, καθὼς καὶ σὲ μιὰν αἰσιόδοξη (ἴσως τὸ πλέον αἰδιόδοξο στὸν Κόσμο μέσα, γιὰ μᾶς, τοὺς ἀνθρώπους) ἀντίληψη πλησμονῆς -τῆς περίσσειας σὲ μιὰν οὐσιαστικὴ κοινωνία, τοὐλάχιστον,  δ ύ ο.

Τὰ κατορθώματα παλιῶν ἐποχῶν, προηγουμένων γενεῶν, ἠ «σοφία» αὐτῶν, μεταφέρονται, ἐνσταλάζονται κ’ ἐκεῖ ποὺ ὑπῆρχε πρὶν πτωχεία ἰδίων μέσων, ὑπάρχει πλέον ἱκανότητα. Ὁ ἕνας, ὀ λειψός, ὀρθώνεται πλούσιος, εὔπορος, γιὰ νὰ γεφυρώσῃ τὰ χάσματα ποὺ ἀπαρτίζουν τὸ χρόνο τῆς ζωῆς του, καὶ νὰ διαβῇ, νὰ κερδίσῃ κάμποσες, ἐλάχιστες, στιγμὲς τὴν πολυπόθητη εὐδαιμονία…           

χιροσίγκε-γέφυρα-χάσμα

[Χιροσίγκε. Γέφυρα πάνω ἀπὸ βαθὺ χάσμα.]

Στὶς κατηγορίες: Πεζά Στοχασμοί Φιλοσοφία
Μου αρέσει!     Κοινοποιήστε

Διαβάστε τὰ ἤδη ἐκδοθέντα τεύχη τεύχη τῆς Διέλευσης:

τ. 1   τ. 2   τ. 3   τ. 4   τ. 5   τ. 6   τ. 7   τ. 8   τ. 9  

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Διέλευση: Προσωπικὸ ἱστολόγιο τοῦ Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου
© 2015-8 Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος Συνεργάτης τοῦ περιοδικοῦ Διορθώσεις
-