Τὸ μυστήριο τῆς ἀνάγνωσης

Μ' ἀρέσει νὰ μεταφράζω τό: ἀναγιγνώσκω ὡς: διαβάζω στὸν ἑαυτό μου.

Alfred Tomatis, Τὸ ἀφτὶ καὶ ἡ ζωή, ἐκδ. Π. Χιωτέλλη, Ἀθήνα, 1988, σελ. 235.

Στὴν ἐποχή μας ἔχουμε ξεσυνηθίσει τὴν ἠχητική ἐπαφὴ μ' ἕνα κείμενο. Ὅταν πέφτῃ κάποιο βιβλίο στὰ χέρια μας, δέ σκεφτόμαστε νὰ τὸ διαβάσουμε δυνατά καὶ καθαρά ἀράδα-ἀράδα, ἀλλὰ χανόμαστε σ' ἕνα σιωπηλό διάλογο μὲ τὸ γράμμα ὡς σῆμα ἀποκλειστικὰ ὀπτικό, ἀγνοῶντας τὴν πραγματική του διάσταση: τὸ νόημα ἐν χόρῳ καὶ χρόνῳ, δηλαδὴ τὸν  ἦ χ ο.  Μάλιστα, εἶναι τόσο περιωρισμένη ἡ ἀναγνωστικὴ ἱκανότητα στὶς μέρες μας ἔτσι ὅπως διδάσκεται ἡ γλῶσσα, ὥστε καλύτερα, ἴσως, νὰ μή διαβάζουν πολλοὶ δυνατά, γιατὶ θὰ λάβουν μία μειωτικώτατη αἴσθηση γιὰ τὴ λόγια δημιουργία· ὅσο πιό λαγαρὸ καὶ τεχνικὰ ἄρτιο εἶναι τὸ κείμενο, τόσο δυσκολώτερα μπορεῖ ὁ ἀμύητος στὴν ἀνάγνωση νὰ προσεγγίσῃ τὸ βαθύτερο νόημα καὶ τὴ μουσικὴ τοῦ Λόγου. [Παρατηρῶ συχνά-πυκνὰ νὰ κάνῃ ἐντύπωση ἕν' ἀδέξιο κείμενο, ἐνῷ ἕν' ἄξιο κι οὐσιαστικὸ νὰ χάνεται στ' ἀζήτητα, γιατί, ἀπαίδευτοι καθὼς εἶναι οἱ ἀναγνῶστες, τὸ παραπετᾶνε ὡς «δύσκολο» καί «δύσβατο». Ὅταν, ὅμως, τοὺς τὸ διαβάζῃς ἐκφραζόμενος κατάλληλα, συγκινοῦνται αὐτόματα κι ἀρχίζουν ν' ἀνακαλύπτουν τὶς σημαντικὲς ποιότητες…]

Ὅμως, ἡ τέχνη τῆς ἀνάγνωσης δέν ἀποτελεῖ μιὰν ἁπλῆ, ξερή ἀναπαραγωγή… Πρὶν ἀπὸ κάμποσο καιρὸ εἶχα τὴν ἑξῆς θεατρικὴ ἐμπειρία: Οἱ συνθῆκες ἦταν δύσκολες, γιατὶ κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ θεάματος λόγῳ συγκεκριμένης ἀνάγκης τοῦ χώρου γιὰ τὴ δεδομένη στιγμή, ἔπρεπε νὰ μπαινοβγαίνουν ἄνθρωποι. Ἔτσι λοιπόν, πολλές φορές, ἤμουν στὸ κατώφλι νὰ χάσω ἢ ἔχανα ὄντως τὴν αὐτοσυγκέντρωσή μου (τὸ θεμελιωδέστερο μεταμορφωτικὸ ὄργανο τοῦ ἠθοποιοῦ). Ἄρχισαν νὰ μὲ πλημυρίζουν σκέψεις ἄσχετες μὲ τὸ δρώμενο – πρᾶγμα ἐντελῶς ἀπαράδεκτο: Ἂν ὁ ἠθοποιὸς ἀρχίσῃ καὶ σκέφτεται ἄλλα, πόσο μᾶλλον ὁ θεατής!.. Ὅταν διάβαζα, στιγμές-στιγμὲς συλλογιζόμουν ἀρνητικά γιὰ τὰ λόγια πούπρεπε νὰ ζωντανέψω. Ἔλεγα μέσα μου: Μὰ καλά… αὐτὰ δέν πείθουν ἐσένα καὶ θές νὰ πείσουν κανέναν ἀποκάτω;.- κ' ἡ αὐτοκριτικὴ τὴν ὥρα τῆς πράξης εἶναι πάντα καταστροφική!

Τότε, εὐτυχῶς, προχώρησα στὸν ἑξῆς ἄμεσο χειρισμό: Ἐφόσον ἡ σκέψη σου δέν ἐλέγχεται (δέν εἶσαι κι οὔτε θές νὰ γίνῃς ψυχαναγκαστικός), ἄσ' την κάνῃ τὰ δικά της, καθὼς προσπαθῇς συνάμα μὲ κάθε σου λόγο νὰ πείσῃς γιὰ τὸ σημαντικὸ τῆς κατάστασης τὸν ἴδιο σου τὸν ἑαυτο. Ἄλλως:  Α ὐ θ υ π ο β ά λ ο υ  ἐξηγῶντας σ' ἐσένα ὅ,τι θές νὰ πῇς στὸν ἄλλον! Ἡ μέθοδος λειτούργησε (δέν κομίζω γλαύκας εἰς Ἀθήνας, παρεμπιπτόντως – ἡ διαδικασία αὐτὴ περιέχεται στὸ σύστημα φυσικῶν δράσεων τοῦ Στανισλάφκι). Ἐπειδὴ ἤθελα νὰ βεβαιωθῶ πὼς δέν ἦταν ἕνα τυχαῖο γεγονός, τὶς ἑπόμενες φορὲς τὴν ξαναδοκίμασα· ἐπίσης, λειτούργησα ἐντὸς τῆς παράστασης. Ὅπως μοῦ ἀνέφεραν οἱ θεατές (μὲ κατάλληλες, κεκρυμμένες ἐρωτήσεις ἐκ μέρους μου μετὰ τὸ τέλος), τοὺς ἔκανε ἐντύπωση πώς, ἐνῷ οἱ συνθῆκες ἦταν ἀπρόσφορες, συντηροῦνταν ἡ ἀναγκαία ἀτμόσφαιρα κ' ἡ ἐνάργεια τοῦ λόγου. 

Ἡ εἰλικρινὴς ἀπεύθυνση στὸν ἑαυτό μας (ἢ στὸν ἱκανὸ συμπαίκτη, ὅταν συλλειτουργῇ ἐπὶ σκηνῆς), καθὼς ἐκεῖνος φέρει μέσα του ἀτόφια τὴν ἀνθρώπινη φύση, ἀνάγει τὴν προσωπικὴ ἐξομολόγηση σὲ κατάθεση ἐνώπιον τῆς Ἀνθρωπότητας· ἡ προσωπικὴ πράξη καθίσταται ἄμεσα καθολικός, καθαρτικὸς λόγος.

δον-κιχώτης-διαβάζει-ντωμιέ-διέλευση

[Ὁνὸρ Ντωμιέ. Ὁ Δὸν Κιχώτης διαβάζοντας. 1865-70.]

Στὶς κατηγορίες: Πεζά Σχολιασμός
Μου αρέσει!     Κοινοποιήστε

Οἱ ἀναρτήσεις τῆς Διέλευσης στοιχειοθετημένες
ἐκδίδονται διμηνιαῖα στὶς Ἐκδόσεις τῶν Διορθώσεων.

Διαβάστε τὰ ἤδη ἐκδοθέντα τεύχη:

τ. 1   τ. 2   τ. 3   τ. 4   τ. 5   τ. 6   τ. 7   τ. 8   τ. 9  

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΓΓΡΑΦΗΤΕ ΣΤΙΣ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΕΣ ΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙΣ

Διέλευση: Προσωπικὸ ἱστολόγιο τοῦ Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου
© 2015 Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος Συνεργάτης τοῦ περιοδικοῦ Διορθώσεις
-