Ἀνάλυση τῆς «Νόρμας» τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν

σήμα-σειράς-ίψεν 

Τοιαῦται σκέψεις μὲ ὡδήγησαν εἰς τὴν σύνθεσι τῆς μουσικῆς τραγῳδίας: Νόρμα ἢ ἑνὸς πολιτικοῦ ἡ ἀγάπη, τῆς ὁποίας τὸ τυπωθὲν κείμενο ἕπεται. Τὸ παραδίδω πρὸς ἑρμηνεία εἰς μίαν ἑορταστικὴν εὐκαιρία… Θὰ πρέπει μόνοι τους, <εἰς τὸ Κοινοβούλιο,> νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ τὴν ἁρμόζουσα μουσική· ἐφόσον, μάλιστα, ἔχουν βιρτουόζους εἰς πᾶν ὄργανον — ἀπὸ τρομπέτες ὥς ταμποῦρλα καὶ τρομπόνια –, ἐλπίζομεν, δὲν θὰ συναντήσωσι τὴν ὅποιαν δυσκολίαν… 
Ἀπ' τὸν πρόλογο τοῦ Ἴψεν γιὰ τὸ ἔργο

 

[Ἠ ἀνάλυση θὰ συμπεριληφθῇ στὴν ἐπικείμενη ἔκδοση τοῦ ἔργου (μετάφραση-σχολιασμός: Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος), γιὰ τὴ σειρὰ Ἴψεν.]

Περίληψη τῆς παρῳδούμενης ὄπερας τοῦ Μπελλίνι, ἀπ' τὸν Ἴψεν: Ὁ Σεβῆρος, Ρωμαῖος ἀνθύπατος, ἀποπλανᾷ τὴ Γαλάτισσα ἱέρεια Νόρμα, κόρη τοῦ ἀρχιδρυΐδη Ἀριόβιστου, κάνοντας μαζί της δυὸ παιδιά. Ὅταν ἡ Νόρμα μαθαίνῃ πὼς ὁ ἐραστής της συνδεόταν καὶ μὲ τὴν παρθένο Ἀνταλτζίζα στὸ δάσος τοῦ Ἴρμινσουλ, προσπαθεῖ νὰ ξεσηκώσῃ τοὺς Γαλάτες κατά τῶν Ρωμαίων· θέλει νὰ σκοτώσῃ τὰ παιδιά της, ἐκδικούμενη τὸν πατέρα. Σὰν ἐκεῖνος φτάσῃ στὴν ἐκτέλεση, αὐτὴ ὁμολογεῖ, παραδίδοντας τὰ παιδιὰ στὴ φύλαξη τοῦ Ἀριόβιστου, κι ἀποδεχόμενη τὸ θάνατο μὲ τὸν ἐραστή της. Λόγῳ τῆς μεγαλοσύνη της, ἐπέρχεται συμφιλίωση…


Ὁ Ἴψεν ἔχει μείνει στὴν Ἱστορία τοῦ Δυτικοῦ Πνεύματος γιὰ τὴ φιλαλήθη του καταβύθιση στὸ τραγικό, τὴν ἀποκάλυψη τῶν καλοκρυμμένων μυστικῶν τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ κάθε ἀτόμου ξέχωρα… Ὅμως, αὐτὸ δέν τὸ κατορθώνει μόνο μὲ τὴν παραδεδομένη σοβαρότητα τοῦ τραγῳδοῦ. Ἀκολουθεῖ κι ἄλλους δρόμους: Δέν ὑπάρχει ἔργο του ποὺ νὰ μήν προβάλῃ ὁ «παρῳδός» κι ὁ σχεδὸν «λιβελογράφος». Ὁ σαρκασμός του στέκει παροιμιώδης κι ἀδυσώπητος γιὰ τὰ κακῶς κείμενα τῆς κοινωνίας του. Ἡ παρῳδία Νόρμα ἀποτελεῖ – ἀπ’ τὴν ἀρχὴ ὥς τὸ τέλος! – ἔκφραση αὐτῆς τῆς θεμελιώδους τάσης.

Διασκεδαστικώτατοι καὶ δηλητηριώδεις, οἱ στίχοι ποὺ σκαρώνει, γιὰ νὰ νουθετήσῃ τοὺς συμπατριῶτες του καὶ νὰ καταγράψῃ τὸν πολιτικὸ καιροσκοπισμό! Ἀνάλογα θὰ συνθέσῃ κι ἀργότερα: στὴν Ἕνωση τῆς Νεότητας, τὸν Μπράντ, τὸν Πέερ Γκύντ, τό: Ἕνας ἐχθρὸς τοῦ λαοῦ, ὅπου καὶ κωμικά βροντάει κι ἀστράφει… Μὰ δέν εἶναι ὁ στενόμυαλος κι ἀντιδραστικὸς ποὺ δέν καταλαβαίνει τί πα’ νὰ πῇ Πολιτική, σὲ ποιό σημεῖο ὁδηγεῖται ἐκ τῶν πραγμάτων ὅποιος τὴν ἀσκεῖ, καὶ τί μέτρα βαναυσότατα ὑποχρεοῦται συχνά-πυκνὰ νὰ λαμβάνῃ γιὰ τὴν εὐημερία τοῦ λαοῦ στὸν ὁποῖο θάπρεπε νὰ λογοδοτῇ, καθὼς καὶ γιὰ τὴ διαιώνιση τοῦ κράτους του…

Ὁ δημιουργὸς μέμφεται τὴν ὑποκρισία: τὴν προσπάθεια τοῦ πολιτικάντη νὰ βαφτίσῃ τὸ κρέας ψάρι καὶ νὰ ξεφύγῃ ἔτσι ἀπ’ τὶς ἱστορικές του εὐθύνες. Ἀντιδρᾷ στὸν κάθε μπαλκονᾶτο ρητορίσκο ποὺ μὲ τὰ παχειά του λόγια κοροϊδεύει τοὺς πᾶντες ἀτιμωρητί… Ἐξανίσταται ὅταν βλέπῃ τὸ ἐκλεκτορικὸ σῶμα ἀποκάτω νὰ κοιμᾶται τὸν ὕπνον τοῦ δικαίου (καμμιὰ φορὰ καὶ τοῦ ἀδίκου)… Καὶ τὰ φληναφήματα (ποὺ ἀποκαλοῦν κάποιοι λόγο πολιτικὸ κ’ ἐπαίρονται κιόλας), φτάνουνε κάτω στὴν πλατεία, τὰ βουλευτικὰ ἕδρανα καὶ τοὺς τηλεοπτικοὺς δέκτες τῆς ἐποχῆς μας πιά, μ’ ὀπερατικὲς χειρονομίες, μελοδραματικὲς ἐκχυμώσεις, ἐξαρθρωμένα σχήματα λόγου, διανοουμενισμοὺς τοῦ συρμοῦ καὶ συνεχεῖς ἐπικλήσεις σὲ μιὰν ἀπρόσιτη, καθὸ ἀνύπαρκτη, «περηφάνεια»..- μ’ ἄλλα λόγια καὶ ὅπως τὸ γράφει ὁ δραματουργὸς στὸν Πρόλογό του: Τὸ Στόρτινγκ, καὶ κάθε κοινοβουλευτικὸ σῶμα ὅταν ἐκπίπτῃ – ὄχι μόνο τὸ Νορβηγικὸ τοῦ τότε –, ἀποτελεῖ ταλαντοῦχον λυρικὸν θίασον!..

Μές στὸν ὀρυμαγδὸ τοῦ εὐτελοῦς, βαροῦν ταμποῦρλα καὶ τρομπόνια μὲ πρῶτα θύματα πάντοτε τὴ λογικὴ καὶ τὴν εἰλικρίνεια. Μιὰ φάλτσα παράτα τυραννάει τ’ ἀφτιὰ τοῦ κάθε φιλότιμου, ἐνῷ φουσκώνῃ τὰ μυαλὰ τοῦ κάθε εὐκολόπιστου… Βέβαια, σὲ τέτοιες περιπτώσεις, δὲ λείπει ποτέ καὶ μιὰ Ἰφιγένεια νὰ θυσιαστῇ πρὸς κάθαρσιν τῶν ὑπολοίπων -ἄλλο ἂν ἀκόμα κ’ ἡ θυσία καταντάει στὰ χονδροειδῆ τοῦτα θεάματα ἄγρια φάρσα… Σὰν κατεβαίνῃ, μάλιστα, ὁ «Ἀγαμέμνων»-«Κάλχας» ἀπ’ τὸ θυσιαστήριο, ἀναλαμβάνει ἄλλος τάχιστα νὰ παίξῃ τὸ ἴδιο «δρᾶμα», ἐπιποθῶντας ἐξίσου ἢ καὶ μεγαλύτερες ἀπολαβὲς στὰ διάφορα ὀφφίκια..- προσμένοντας κ’ ἐκεῖνος τὸ χειροκρότημα καὶ τὴ συμμετοχὴ στὸ διαμοιρασμὸ τοῦ πλούτου καὶ τῆς ἐξουσίας…

Αὐτὸ τὸ μικρὸ θεατρικὸ ἔργο, κάπως ἰδιότυπο, σὲ μιὰ πρώτη ἐκτίμηση, μές στὸ ἰψενικὸ σῶμα, ἀποκαθίσταται, ἐὰν ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ὅσα διατυπώθηκαν. Δέν ἔχει μεγάλες ἀξιώσεις· δέν εἶναι ἡ ριζικὴ κριτικὴ τῶν Βρυκολάκων, μήτε ἡ θεώρηση τῆς ἀβύσσου μιᾶς Ἀγριόπαπιας, μὰ καὶ γιατί, σώνει καὶ καλά, ἡ καυστικὴ καταγραφὴ τῆς καθημερινῆς ἀθλιότητας νὰ μήν ἐκβάλῃ στὴν παρῳδία -στό «ἐλαφρό»;.. Ὁ Ἐμμανουὴλ Ροΐδης, σημαντικὸ παράδειγμα τῆς Γραμματείας μας (μὰ κι ἄλλοι τοῦ 19ου καὶ 20ου αἰώνα), μὲ τὴν ἐπιφανειακή του «ἐλαφράδα», ξεσκεπάζει ἀνελέητα τοὺς κακούργους τοῦ δημόσιου βίου. Κ’ ἡ «ἐλαφράδα» τούτη ἀπαιτεῖ «στύλ» -ὕφος γλωσσικό· γι’ αὐτό διάλεξα ἐδῶ νὰ μεταφράσω στὴν Καθαρεύουσα μὲ λογιῶν-λογιῶν «ἑλληνικοῦρες» ποὺ κλείνουνε τὸ μάτι γιὰ τὰ γλωσσικὰ ἤθη τῶν κομματαρχῶν, ἡγεμονίσκων καὶ δικτατορίσκων… (Δίχως νὰ φταίῃ ἡ Καθαρεύουσα ἢ οἱ τύποι της, ἂν ξέρανε αὐτοὶ οἱ προγραμματικῶς ἀπαίδευτοι κι ἀπνευμάτιστοι νὰ τήνε μιλήσουν….)

Οἱ ὁμοιοκαταληξίες τοῦ Ἴψεν ἀκούγονται κάπως σὰν τὸ δρέπανο τῶν ἀρχαίων δρυΐδων, ὅταν περισυνέλεγαν τὰ βότανα στὰ πυκνὰ δάση τῆς τότε ἀραιοκατοικημένης Εὐρώπης… Μόνο ποὺ ἡ παρῳδία αὐτὴ δέν κόβει… χορτάρια,.. ἀλλὰ εὐνουχίζει τὸ ψέμα καὶ τὴν ἀναισθησία τῶν καρεκλοκένταυρων μὲ τὶς λεκτικές «ἀκροβασίες» καὶ τὸν «αἰώνιο ἔρωτά» τους γιὰ τὴν ὅποια, δοτή ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐξουσία…

δρέπανος-διέλευση

Στὶς κατηγορίες: Ἑρρῖκος Ἴψεν Θέατρο Κριτική
Μου αρέσει!     Κοινοποιήστε

Διαβάστε τὰ ἤδη ἐκδοθέντα τεύχη τεύχη τῆς Διέλευσης:

τ. 1   τ. 2   τ. 3   τ. 4   τ. 5   τ. 6   τ. 7   τ. 8   τ. 9  

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Διέλευση: Προσωπικὸ ἱστολόγιο τοῦ Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου
© 2015-8 Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος Ἐκδόσεις ΘΑΠ
-