Ὁ μειδιῶν Λοξίας

Νωρίς τὸ πρωὶ κάτω ἀπ' τὴν ἀνατολικὴ πλευρὰ τῆς Ἀκρόπολης κατὰ τοὺς κλασσικοὺς χρόνους· ψύχρα (τέλη Φλεβάρη – ἀρχὲς Μάρτη ἀκόμα)… Τὸ πλῆθος μαζεμένο στὴν πλαγιὰ καὶ κάτω ἡ θυμέλη στὸ κέντρο τῆς ὀρχήστρας μὲ πίσω τὴ σκηνή. Ὁ λαὸς χασκογελάει, σχολιάζει, συζητάει ἄλλοτε κόσμια, κάποτε φτάνοντας καὶ σ’ ἔντονους διαξιφισμοὺς γιὰ ζητήματα τῆς ἐπικαιρότητας… Περιμένει νὰ ξεκινήσῃ ἡ παράσταση.

Τὴν ὑπόθεση τὴν ξέρει καλά: μιὰ ἱστορία ἀπὸ τὸ χιλιοτραγουδισμένο ἡρωικὸ παρελθόν. Τὸ πολύ-πολὺ νὰ θαυμάσουν οἱ θεατὲς στὴν πλοκὴ τὴν ὅποια, μεγάλη ἢ μικρή, ἀλλαγὴ πούχει ἐπιφέρει ὁ ποιητὴς γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ συγκεκριμένου ἔργου.

Πρωταρχικό αἰτούμενο, ὅμως, ἠ αἴσθηση ἐκείνης τῆς  μ ί α ς  στιγμῆς ποὺ ὁ ἥρωας ἀγγίζει τὸ ὑφάδι τοῦ Κόσμου μές σ’ ἀνείπωτη θλίψη· τότε ποὺ ἡ κοσμικὴ τάξη φαντάζει ἀβέβαιη καί, ἀκόμα χειρότερα,.. (βαρειά κουβέντα γιὰ κεῖνο τὸ κοινό) ἀνύπαρκτη!

Σ’ αὐτὸ τὸ χρονικὸ σημεῖο κρύβεται τὸ μυστήριο. Τότε φανερώνεται τὸ τραγικό – ὅ,τι κι ἂν σημαίνῃ αὐτό, ὅσο ἀποτελεῖ ξέχωρη κατηγορία κ' ἔννοια συμπεριληπτική. Ὅμως, πρὶν ἀπὸ κάθε συστηματικὴ ἔκθεση καὶ περιχαράκωση, ἐκείνη ἡ στιγμούλα  μὲ τὸ ἰδιότυπο, αἰνιγματικὸ φῶς της —τὴ λάμψη τοῦ ἄνακτος τῶν Δελφῶν— καλεῖ νὰ τὴν ἀνακαλύψουμε καὶ νὰ στοχαστοῦμε ἐπ' αὐτῆς.

ἀέτωμα-ὀλυμπία-διέλευση

Σὰν ἀντικρύζῃς τὴν παρουσία τοῦ Ἀπόλλωνα στὸ σύμπλεγμα τοῦ ἀέτωματος στὴν Ὀλυμπία —μὲ τοὺς Λαπίθες καὶ τοὺς Κενταύρους δεξιὰ κι ἀριστερά—, σὲ γοητεύει τρομακτικά τὸ μειδίαμα τοῦ θεϊκοῦ μάντη. Ἐνῷ ὁλάκερ’ ἡ κλασσικὴ τέχνη, μὲ τὸν ἔντονο καὶ βαθύτατο ρεαλισμό της, ἔχει κάτι τὸ μνημειῶδες, ἐδῶ ἡ σύλληψη τοῦ γλύπτη ἀπογειώνει τούτη τὴν ποιότητα ἀποτυπώνοντας τὴν ὥρα πού, σὰν κεραυνὸς τοῦ πατέρα-Δία, ὁ Ὀλύμπιος  π έ φ τ ε ι, γιὰ νὰ χωρίσῃ τὰ δυὸ στρατόπεδα.

Ὁ κεραυνὸς καὶ τὸ μειδίαμα..- ἡ καθολική ρήξη κ’ ἡ ἀφ’ ὑψηλοῦ ἐπιβεβαίωση τῆς παγκόσμιας τάξης· ἡ ἐγκυμονοῦσα στιγμὴ τῆς καταστροφῆς κ’ ἡ ὑπέρβασή της ὕστερα. Νά, λοιπόν, μιὰ σαφής, ἀναγκαία προϋπόθεση τοῦ τραγικοῦ: ἡ μέγιστη  σ τ ι γ μ ι α ί α  ἀνατροπὴ σὲ κοσμική κλίμακα ἀκολουθούμενη ἀπὸ μιὰ νηφάλια βεβαιότητα κερδισμένη μ’ ἀντίτιμο βαρύ.

Ἡ ἐμφάνιση τοῦ τραγικοῦ διχοτομεῖ τὸ χρόνο: πρῶτα, ἡ πορεία πρὸς τὴν καταστροφή, ἡ προετοιμασία· ἔπειτα, ἡ ὑπέρβαση, ἡ βεβαίωση τοῦ Κόσμου. Τὸ τραγικὸ νοεῖται ὡς βαθειά ἀνθρώπινο, καθὼς ἡ παρουσία τῆς συνείδησης διχοτομεῖ ἀναγκαῖα σὲ ψυχολογικὸ ἐπίπεδο τὸν ροῦ τοῦ χρόνου σὲ κάθε ἀναστοχαστική της λειτουργία· ἔπειτα γυρίζει πρὸς τὰ ἔξω τὴν προσοχή της καὶ ψάχνει ἐναγωνίως τὴ ρήξη, καθὼς καὶ τὴν ὑπέρβασή της, μές στὰ φαινόμενα – ἀναζητάει κάτι ποὺ μοιάζει στὴν ὑπαρκτική της λειτουργία κι ἀνακαλύπτει τὸ τραγικό.  

Κ’ ἔτσι ἀντλεῖ δύναμη, ἀπόθεμα μοναδικό, γιατὶ τὸ τραγικὸ δέν ἐξαντλεῖται στὸν κεραυνό: τὴν καταστροφή· περιλαμβάνει καὶ τὸ μειδίαμα – τὴν εἰρωνικὴ διαπίστωση τοῦ θεοῦ γιὰ τὸν ἄνθρωπο:

— Νόμιζες πώς, ἐπειδὴ ἐσύ, ὁ  θ ν η τ ό ς, βασανίζεσαι, καταστρέφεσαι..- νόμιζες πὼς κι ὁ Κόσμος ἀκολουθεῖ τὸ φθαρτό σου σαρκίο καὶ τὴν πεπερασμένη σου κατάσταση… Μάθε, λοιπόν, ἀπὸ μένα —κομμάτι κ’  ἐ γ ὼ  τοῦ Κόσμου— ὅτι ἀλλιῶς ἔχουν τὰ πράμματα! Πλάνη σὲ κατέχει! Γι’ αὐτό  μ ε ι δ ι ῶ,.. μὲ τὴν κοντοθωριὰ ἀκόμα καὶ τῶν σοφώτερων ἀπ’ τὴ γενιά σου! Μὰ μή ζητᾷς κ’ ἐξηγήσεις..- ἄφατη εἶν’ ἡ ἐποπτεία τοῦ Σύμπαντος! Ὁπότε, χαῖρε – καὶ μετὰ ἀπὸ κάθ’ ἄλλη καταστροφὴ ξανά: Χαῖρε!

Πολλά χάνονται σὲ κάθε τραγικὴ ἐπιφάνεια·  ἕ ν α,  ὅμως, θεμελιῶδες κατακτᾶται: ἡ βέβαιη γνώση τοῦ ἀκατάλυτου γιὰ τὸν Κόσμο.

Αὐτό συμβαίνει καὶ στὴν παράσταση ποὺ παρακολουθοῦν τὰ πλήθη κάτω ἀπ' τὸ ναὸ τῆς Ἀθηνᾶς Παρθένου. Τώρα, πιά, μπορεῖ ὁ καθένας τους νὰ συνεχίσῃ τὴ ζωή του, ν’ ἀντέξῃ τοὺς θανάτους δικῶν ἀπὸ γηρατειὰ ἢ ἀπὸ πολέμους. Ἔχει μιὰν ἑδραία πίστη – ὄχι μεταφυσικὴ κ’ ἐξώκοσμη, μὰ ἐμμενῆ, ἐκπηγάζουσα τοῦ Κόσμου…

Εἶναι πιά ὥρα γιὰ δράση! 

Στὶς κατηγορίες: Ἀρχαῖο Δρᾶμα Θέατρο Πεζά Στοχασμοί
Μου αρέσει!     Κοινοποιήστε

Οἱ ἀναρτήσεις τῆς Διέλευσης στοιχειοθετημένες
ἐκδίδονται διμηνιαῖα στὶς Ἐκδόσεις τῶν Διορθώσεων.

Διαβάστε τὰ ἤδη ἐκδοθέντα τεύχη:

τ. 1   τ. 2   τ. 3   τ. 4   τ. 5   τ. 6   τ. 7   τ. 8   τ. 9  

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΓΓΡΑΦΗΤΕ ΣΤΙΣ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΕΣ ΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΙΣ

Διέλευση: Προσωπικὸ ἱστολόγιο τοῦ Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου
© 2015 Θεοδόσης Παπαδημητρόπουλος Συνεργάτης τοῦ περιοδικοῦ Διορθώσεις
-